ReadyPlanet.com
dot
dot
แนะนำผู้เขียน
dot
bulletนายกสโมสรโรตารีสกลนคร ปีบริหาร 2556 - 2557
bulletสรรค์สนธิ บุณโยทยาน
dot
สากกะเบือยันเรือรบ กับปราสาทภูเพ็ก สกลนคร
dot
bulletปฏิบัติการวันสิ้นโลกภาค 2 ข้ามทวีป ปราสาทภูเพ็ก สกลนคร VS ปีรามิดเผ่ามายา เม็กซิโก
bulletพระพุทธรูปศิลปะขอมซ่อนอยู่ใต้โพรงหินที่ปราสาทภูเพ็ก.....สื่อถึงอะไร
bulletปฏิบัติการภูเพ็ก ดอนสวรรค์ พิสูจน์คำทำนายซินแส ฮวงจุ้ยเมืองสกล
bulletปฏิบัติการ "กาลิเลโอ" วัดความเร็วการหมุนของโลกที่ปราสาทภูเพ็ก
bulletภูเพ็ก....เมกกะโปรเจค นครที่สาปสูญ
bulletปฏิบัติการวันสิ้นโลก 2012 ท้าพิสูจน์ที่ปราสาทภูเพ็ก สกลนคร
bulletความเป็นมาของปราสาทภูเพ็ก
bulletตลึง ! พบ “ฝายหินพันปี” กลางป่าภูเพ็ก
bulletวัดโลกทั้งใบ ไทย กัมพูชา ปฏิบัติการ "อีราโตสทีเนส" ข้ามประเทศ
bulletครบรอบ 10 ปี การค้นพบ "สุริยะปฏิทินพันปี" ปราสาทภูเพ็ก
bulletปรากฏการณ์ดาราศาสตร์ "เหมายัน" 21 -22 ธันวาคม ที่ปราสาทภูเพ็ก
bulletเผยเทคนิคการออกแบบก่อสร้างปราสาทภูเพ็ก
bulletความเป็นมาของสุริยปฏิทิน
bulletพิสูจน์สุริยะวิถี กับปฏิทินมหาศักราชที่ปราสาทภูเพ็ก
bulletรับพลัง "สุริยันจันทรา" ประชันดาวหางแพนสตาร์
dot
เปิดโลกวิทยาศาสตร์
dot
bulletEarth and Space Class
bulletOperation Chou Li Episode II (Measuring Earth's Tilt)
bulletOperation Rahu VII How far and how big is the sun
bulletวิเคราะห์ฤกษ์รัตนโกสินทร์ในมุมวิทยาศาสตร์
bulletOperation Rahu Episode VI How far and how big is the Moon
bulletปฏิบัติการพิมาย ชาตินี้มีครั้งเดียว Operation Phimai Once or Never
bulletนาฬิกาแดดโรงเรียนวิถีธรรม ม.ราชภัฏสกลนคร
bulletทำไมชาวมายาในเม็กซิโกจึงมีรูปร่างหน้าเหมือนคนเอเซีย
bulletปฏิบัติการชูหลี (Operation Chou Li) ยืนยันมุมเอียงโลก 23.5 องศา
bulletปรากฏการณ์ดวงอาทิตย์ตรงศรีษะ (sun overhead)
bulletOperation Rahu 5 วัดระยะทางโลก - ดวงอาทิตย์
bulletOperation Rahu 4 วัดระยะทางโลก - ดวงจันทร์
bulletเกาะติดไปกับยาน New Horizons เผยความลับพลูโต "ดาวเคราะห์ลูกเมียน้อย"
bulletทำนาน้ำน้อยแต่ผลผลิตสูง เป็นไปได้หรือไม่ More Rice With Less Water?
bulletปฏิบัติการเวกัส 2558 "อีราโต้สทีเน้ส " ภาค 2 วัดโลกทั้งใบด้วยไม้แท่งเดียว
bullet21-22 มิถุนายน ปรากฏการณ์ดาราศาสตร์ "ครีษมายัน" Summer Solstice กลางวันยาวที่สุดในรอบปี
bulletOperation Rahu Episode III 4 April 2015 วัดระยะทางโลกไปดวงจันทร์
bulletปฏิบัติการ "เจนัส" วัดมุมเอียงของโลก
bulletOperation Rahu Episode II สูตรใหม่คำนวณระยะทางโลกไปดวงจันทร์
bulletOperation Rahu Episode I measuring earth to moon วัดระยะทางจากโลกถึงดวงจันทร์ ในปรากฏการณ์จันทรุปราคาเต็มดวง
bulletดางหาง ISON ปรากฏการณ์ดาราศาสตร์ปิดท้ายปี 2556
bulletมองหมากเม่าผ่านมิติดาราศาสตร์
bulletดาราศาสตร์ที่เราเห็น.....ล้วนเป็นภาพลวงตา
bulletเข้าพรรษาบางปีทำไมต้องเดือน 8-8
bulletประสบการณ์ตรงเรื่อง "ยูเอฟโอ" ผมคิดแบบวิทยาศาสตร์
bulletโลกล้านปีที่แอ่งสกลนคร
bulletวัดมุมเอียงของโลก...ด้วยไม้แท่งเดียว
bulletเกาะติดการค้นหาชีวิตบนดาวอังคาร กับยาน Curiosity
bulletหม้อหุงข้าวพลังแสงอาทิตย์ นวัตกรรมติดดิน
bulletนาฬิกาแดดต้นแบบมิติเวลาของมนุษยชาติ
bulletภาคปฏิบัติ....วัดโลกทั้งใบด้วยไม้แท่งเดียว
bulletการอบรมเชิงปฏิบัติการ "อีราโทสทีเนส"
bulletชวนครูไทย วัดโลกทั้งใบ ด้วยไม้แท่งเดียว
dot
จับประเด็นร้อน
dot
bulletฤาตำนานหนองหารล่ม.....จะกลายเป็นเรื่องจริง
bulletทำไมคนถึงอยากครอบครอง "ดอนสวรรค์" ในบึงหนองหาร สกลนคร
bulletกู้ "หนองหาร" ด้วยมือเรา.....เริ่มต้นที่บ้าน
bulletบทเรียนอันเจ็บปวดของเขื่อนในอเมริกา....ฤา จะสะท้อนสามแสนล้านบาทเพื่อจัดการน้ำของไทย
bulletโบราณวัตถุพันปีสกลนคร....อยู่ในภาวะเสี่ยงสูญหาย
bulletภัยมืดรุกชาวสกล...จากสาหร่ายพิษในหนองหาร
bulletกรมศิลปากรโยนหินถาม...เอกสารสิทธิ์ทับคูเมืองโบราณ จะออกทางไหน
bulletน้ำท่วม "ตัวเมืองสกล" บทเรียนที่น่าจะถึงเวลาสรุปเสียที
bulletพายุ "นกกระเตน" ทำเสียหายสวนยางเมืองสกล
bulletฤา...นโยบาย 300 บาท จะช่วยบรรเทาปัญหา “หัวดำออก หัวหงอกเลี้ยง”
dot
อินเดียน่าโจนส์ (ภาคสรรค์สนธิ)
dot
bulletAdventure Tourism (Search-Found-Selfie) ลุยป่าค้นหาขอมพันปี
bulletBig Project Tourism SNO
bulletTourism Project Proposal
bulletยุทธศาสตร์การท่องเที่ยวเส้นทาง "ราชมรรคา"
bulletThe Riddle of Ayutthaya
bulletOperation Bhishma 2016 ปฏิบัติการดาราศาสตร์ข้ามทวีป ..... การหมุนรอบตัวเองและวงโคจรของโลกยังคงปกติหรือไม่?
bulletทำไมวันปีใหม่ต้องเป็น 1 มกราคม? Why does the new year begin on January 1 ?
bulletผลการดูงานสหกรณ์การเกษตรประเทศไต้หวัน 23 - 26 สิงหาคม 2559
bulletSt.Peter's Fish โปรโมทการท่องเที่ยวและสร้างอาชีพใหม่....สกลนคร
bulletประกาศิตเทพเจ้ากูกูลข่าน The Return of God Kukulkan
bulletปฏิบัติการดาราศาสตร์ข้ามทวีป Operation Transcontinental Equinox 2016
bulletวางผังเมืองเชียงใหม่ด้วยวิธีดาราศาสตร์
bulletกุมภาพันธ์ ปี "อธิกสุรทิน" ทำไมต้อง 29 วัน
bulletมองผ่านประตูพระธาตุพนมในอีกมุม
bulletจับพิรุธรูปสลักหินอ่อน "กษัตริย์เดวิท" ที่เมืองฟอร์เรนซ์
bulletย้อนอดีตกรุงเก่าอยุธยา ถือฤกษ์ "รามนะวามิ"
bulletท่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ "โสมสูตร" ที่ปราสาทขอมในกัมพูชาหายไปไหนหมด
bulletอาทิตย์ตั้งฉากกับพุทธสถานชื่อดังในวันวิสาขบูชาโลก
bulletประตูเมืองโบราณสกลนครอยู่ตรงไหน
bulletTourism Gimmick
bulletปราสาทพิมายในมุมมองวิทยาศาสตร์
bulletมองปราสาทขอม ในแง่มุมดาราศาสตร์ การเมือง และความเชื่อ โดยนักรบออนไลน์ กับไกด์มืออาชีพ
bulletตรุษจีน ตรุษเวียต ตรุษไทสกล และบุญเบิกฟ้า
bulletปริศนา "ปราสาทบายน" ฤา.....มนุษยชาติจะผ่านพ้นความขัดแย้ง
bulletประสูติ ตรัสรู้ ปรินิพพาน ทำไมต้องใช้ชื่อว่า "วิสาขะ"
bulletราหู.....น้ำอมฤต.....สนามบินสุวรรณภูมิ
bulletอาณาจักร "ทวารวดี" ทำไมจึงล่มสลาย
bulletไขประตูสู่อดีตพระธาตุเชิงชุม ...... ในอีกมุมมอง
bullet"มาฆบูชา" ทำไมต้องใช้ชื่อนี้
bullet"ทัชมาฮาล" ในมุมมองดาราศาสตร์
bulletคำสอนพุทธองค์เปล่งประกายอีกครั้งในดินแดนภารตะ
bulletเมือง "สารนาท" ที่มาแห่งวันอาสาฬหบูชา
bulletพระธาตุดุม....ในอีกมุมมอง
bulletถอดจารึกขอม "ภูถ้ำพระ" ทำไมพระพุทธรูปไปอยู่ที่นั่น
bulletแกะรอย "สุริยะเทพ" ที่ปราสาทพนมบาเค็ง
bulletหนองหารหลวงเมืองหน้าด่าน ยันกับอาณาจักรจาม
bulletถอดความศิลาจารึกพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 พบ "ฤกษ์อโรคยาศาล"
bulletมุมมองใหม่ "สะพานขอม" ฝายทดน้ำชลประทาน
bulletปราสาทหินพิมาย กับสามเหลี่ยมพุทธมหายาน
bulletจากพระธาตุเชิงชุม ถึงพุทธคยา
bulletปราสาทขอมเมืองสกล.....เอาหินมาจากไหน ?
bulletไขความลับปราสาทนารายณ์เจงเวง
bulletถอดรหัสขอมพันปี 80 องศา พบราศีเมษ
bulletหลากมิติอารยธรรม 4 ยุค "บ้านท่าวัด" ริมหนองหาร สกลนคร
bulletไขปริศนาปราสาทพนมรุ้ง
bullet13 เมษายน 2551 วันสงกรานต์ จริงหรือ ?
bullet21 มี.ค. 51 ปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์ที่ยิ่งใหญ่ของโลก
bulletตำนานวันปีใหม่ มิติแห่งกาลเวลาของมนุษยชาติ
bulletเข้าพรรษา ปี 2550 ทำไมต้องมีเดือนแปดสองหน
bulletมหาสงกรานต์ 13–15 เม.ย.
bulletDownload ภาคสรรค์สนธิ
bulletปฏิบัติการอีราโตสทีเนสวัดโลกทั้งใบ ด้วยไม้แท่งเดียว
dot
รายการการศึกษาที่น่าสนใจ
dot
bulletความรู้เรื่องพระไตรปิฎก
bulletวัดอภัยสมุทร
bulletสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน
dot
คอลัมน์กิตติมศักดิ์
dot
bulletบ่าวคำหอม ล่ะเบ๋อ
bulletอินเดียน่าโจนส์ (ภาคสรรค์สนธิ)
dot
เว็บที่เกี่ยวข้อง
dot
bulletจังหวัดสกลนคร
bulletเทศบาลเมืองสกลนคร
bulletม.ราชภัฏสกลนคร
bulletจดหมายเหตุเมืองสกลนคร
bulletเทศบาลเมืองนครพนม
bulletเทศบาลตำบลอากาศอำนวย
bulletศูนย์ประติมากรรมกรุงเทพ
bulletweb thaiNGO
bulletสำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดสกลนคร
dot
นานาสาระ
dot
bulletฝนหลวง
bulletรวมชีวประวัติ ปฏิปทา คติธรรมคำสอนพระกรรมฐาน
bulletฐานรากเศรษฐกิจพอเพียง
bulletบทความน่าสนใจ จากสื่อไทย
bulletรู้ไว้ใช่ว่า ใส่บ่าแบกหาม
bulletพจนานุกรมภาษาอีสาน
bulletข้อคิดดีๆจากภาพยนต์
dot
ข้อมูลเกี่ยวกับขยะ
dot
bulletพลังงานจากขยะ
bulletตัวอย่างโครงการคัดแยกขยะ
dot
ข่าวประชาสัมพันธ์
dot
bulletข่าวสาร บ้านเฮา
bulletข่าว เด่นประเทศเพื่อนบ้าน
bulletช่าว สด ข่าวเด่น
bulletแวดวง BCL.
bulletประมวลภาพ โรตารีสกลนคร ไปทัวร์ยูนนาน
bulletชมรมส่งเสริมคนดีเมืองสกล
bulletกลุ่มศิลป์เพื่อชีวิต
bulletกิจกรรมกลุ่ม young
dot
มุมสุนทรียภาพ
dot
bulletแวดวง ศิลปะ
bulletท่องเที่ยว
bulletแผนที่ทางดาวเทียม
bulletแผนที่ทางหลวง
bulletภาพเก่าๆ ของหัวใจใหม่ๆ
dot
ช่องทางส่งข้อมูล
dot
bulletทาง E-mail
bulletปฏิบัติการ "อีราโทสทีเนส" วัดเส้นรอบวงโลกด้วยไม้แท่งเดียว




วางผังเมืองเชียงใหม่ด้วยวิธีดาราศาสตร์

 วางผังเมืองเชียงใหม่ด้วยวิธีดาราศาสตร์

           วันที่ 21 กันยายน 2557 ผมได้รับเชิญจากสมาคมมัคคุเทศก์อาชีพให้เป็นวิทยากรในหัวข้อ "การสร้างปราสาทขอม กับหลักดาราศาสตร์" และทราบว่าผู้เข้าอบรมจำนวนหนึ่งเป็นมัคคุเทศก์จากเชียงใหม่ จึงต้องหาข้อมูลและภาพที่เกี่ยวข้องกับดาราศาสตร์ของเมืองนั้น เย็นวันที่ 20 กันยายน 2557 ผมรีบโทรศัพท์ไปหาไกด์พิกุล (Guide Pikul Ruangchai) ที่เชียงใหม่ และขอให้ช่วยถ่ายภาพดวงอาทิตย์ขึ้นที่หน้าประตูท่าแพ เพราะทราบมาก่อนว่าผังเมืองเชียงใหม่มีความเหมือนกับผังเมือง Angkor Thom ที่กัมพูชา ซึ่งถูกออกแบบและก่อสร้างให้สอดคล้องกับ "ทิศทั้งสี่ของดาราศาสตร์" (the four cardinal points) แต่เผอิญโชคไม่ดีที่ในช่วงดังกล่าวท้องฟ้าปิด อีกหกเดือนต่อมาวันที่ 21 มีนาคม 2558 ท้องฟ้าเปิดจึงได้ภาพ ดวงอาทิตย์ในปรากฏการณ์ "วสันตวิษุวัต" (sunrise at vernal equinox) หน้าประตูท่าแพอย่างสวยงามจากฝีมือตากล้องมืออาชีพชื่อคุณเอกชัย หลีสิน ชมรมถ่ายภาพเชีบงใหม่ ภาพนี้เป็นการยืนยัน "เชิงประจักษ์" ว่า ผังเมืองเชียงใหม่ถูกออกแบบให้สอดคล้องกับหลักดาราศาสตร์ อนึ่ง "วสันตวิษุวัต" เป็นศัพท์วิทยาศาสตร์ภาษาไทยที่ใช้รากศัพท์สันสกฤตหมายถึงปรากฏการณ์ดาราศาสตร์ "กลางวันเท่ากับกลางคืน" ดวงอาทิตย์ขึ้น ณ ตำแหน่งทิศตะวันออกแท้ และเป็นวันเริ่มต้นฤดูใบไม้ผลิ (วสันต = ฤดูใบไม้ผลิ, วิษุวัต = กลางวันเท่ากับกลางคืน)   

 

ดวงอาทิตย์ขึ้นตรงกลางประตูท่าแพ เมืองเชียงใหม่ ในปรากฏการณ์ "วสันตวิษุวัต" (vernal equinox) เช้าวันที่ 21 มีนาคม 2558 จากฝีมือของคุณเอกชัย หลีสิน ชมรมถ่ายภาพเชียงใหม่ อนึ่งเรื่องราวและรายละเอียดเกี่ยวกับปรากฏการณ์ equinox ท่านสามารถอ่านในบทความต่างๆที่อยู่ในเว้ปไซด์เดียวกันนี้

 

ทำไมต้องออกแบบเมืองเชียงใหม่ให้ตรงกับทิศทั้งสี่ของดาราศาสตร์ 

           ข้อสงสัยเบื้องต้น ..... ทำไมต้องออกแบบผังเมืองให้ตรงกับทิศทั้งสี่ของดาราศาสตร์ คำตอบที่น่าจะใกล้เคียงที่สุดก็คือ บรรพชนในยุคนั้นใช้ "ปฏิทินมหาศักราช" (Saka Calendar) ซึ่งวันเริ่มต้นปีใหม่คือวันที่ 1 เดือนไจตระ ตรงกับปรากฏการณ์ "วสันตวิษุวัต" (vernal equinox) กลางวันเท่ากับกลางคืน และดวงอาทิตย์ขึ้น ณ ตำแหน่งทิศตะวันออกแท้ และตกที่ตำแหน่งทิศตะวันตกแท้ (ปัจจุบันตรงกับวันที่ 21 มีนาคม) เมื่อเทียบเคียงกับผังเมือง "นครธม" ที่ประเทศกัมพูชา ก็มีลักษณะเดียวกัน 

 

ผังเมืองเชียงใหม่มีความเหมือนกับผังเมืองนครธม 

 

ผังเมืองเชียงใหม่สอดคล้องกับทิศดราศาสตร์ทั้งสี่ ดวงอาทิตย์ในปรากฏการณ์ "วิษุวัต" ขึ้นที่ตะวันออกแท้ และตกที่ตะวันตกแท้

 

 

บรรพชนในดินแดนล้านนายุคแรกๆใช้ปฏิทิน "มหาศักราช" (Saka Calendar) เหมือนกับสุโขทัย ซึ่งรับมรดกมาจากขอม อนึ่ง ปฏิทินฉบับนี้มีต้นกำเนิดที่ชาวอารยันในอัฟกานีสถานและเผยแพร่มายังอินเดียถ่ายทอดต่อไปยังอาณาจักรขอม ท้ายสุดมาลงตัวที่อาณาจักรสุโขทัย ล้านนา และอยุธยาตอนต้น ปฏิทินมหาศักราชเริ่มต้นวันปีใหม่ (วันที่ 1 เดือนใจตระ) ตรงกับปรากฏการณ์ "วสันตวิษุวัต" (vernal equinox) 

 

ตรวจสอบผังแปลนของปราสาทพนมบาเค็ง ที่เมือง Siem Reap กัมพูชา ด้วยเข็มทิศและเครื่อง GPS

 

ยืนยันว่าผังแปลนของปราสาทพนมบาเค็ง สอดคล้องกับทิศทั้งสี่ของดาราศาสตร์ และยังมีสัญลักษณ์เป็นรูปกากบาดปรากฏอยู่ที่พื้นหิน

 

วัดพระศรีรัตนมหาธาตุเชลียง ที่ศรีสัชนาลัย ซึ่งสร้างก่อนเมืองสุโขทัย ก็ถูกออกแบบให้หันหน้าเข้าหาทิศตะวันออกแท้ (equinox) และมีข้อมูลกล่าวถึงสถานที่แห่งนี้ว่าเป็นที่ประกอบพิธีราชาภิเษกของกษัตริย์ในสมัยนั้น

 

ผมได้รับการยืนยันว่าวัดแห่งนี้หันหน้าเข้าหาตำแหน่งทิศจะวันออกแท้ ตรวจสอบด้วยด้วยอุปกรณ์ GPS โดยไกด์นก Prapaporn Matda

 

ไกด์นก Prapaporn Matda ลงพื้นที่ด้วยตนเองเพื่อพิสูจน์ว่าวัดพระศรีรัตนมหาธาตุเชลียง หันหน้าเข้าหาตำแหน่งตะวันออกแท้ ที่มุมกวาด 90 องศา (azimuth 90)

 

วัดพระพายหลวงที่สุโขทัยก็หันหน้าเข้าหาทิศตะวันออกแท้เช่นเดียวกัน

 

           จากข้อมูลที่ได้อธิบายข้างต้นทำให้พอมองเห็นเหตุผลของการออกแบบผังเมืองให้ตรงกับทิศทั้งสี่ของดาราศาสตร์ สรุปสั้นๆว่าเป็นความเชื่อที่ให้เมืองเชียงใหม่หันหน้าตรงกับวันปีใหม่ของปฏิทินมหาศักราช และสอดคล้องกับทิศทั้งสี่ของดาราศาสตร์เหมือนกับเมืองนครธมในยุคขอมเรืองอำนาจ ผังเมืองแบบนี้ถูกผ่องถ่ายเป็นมรดกแห่งความเชื่อมายังศรีสัชนาลัย สุโขทัย และเชียงใหม่ 

 

ใช้วิธีการดาราศาสตร์อย่างไร

            ผมคุ้นเคยกับวิธีกำหนดทิศทั้งสี่ให้สอดคล้องกับดาราศาสตร์ (the four cardinal points) มาหลายปีแล้ว และเคยเป็นวิทยากรบรรยายพร้อมปฏิบัติจริงแก่นักเรียนและคุณครูคณิตศาสตร์ในหัวข้อ Shadow Plot ซึ่งเป็นเทคโนโลยีที่ชาวอียิปส์โบราณใช้ในการวางผังสิ่งก่อสร้าง เช่น มหาปีรามิด และสฟิ๊งส์ และเชื่อว่าอารยธรรมทั่วโลกก็ใช้วิธีเดียวกันนี้เพราะสามารถทำได้ง่ายและมีความแม่นยำสูง อุปกรณ์ที่ใช้ก็มีเพียงแท่งไม้ธรรมดากับดวงอาทิตย์

 

วิธีการกำหนดทิศทั้งสี่ของดาราศาสตร์เป็นวิชาเก่าแก่ของมนุษยชาติ

 

 ทิศทั้งสี่ตามหลักดาราศาสตร์ (four cardinal points) 

 

มหาปีรามิดที่อียิปส์ก็ใช้วิธีวางผังด้วย shadow plot

 

วิธี shadow plot ใช้แท่งไม้ปักลงไปให้ตั้งฉากกับบริเวณพื้นเรียบและทำเครื่องหมายให้ตรงกับตำแหน่งของปลายเงาดวงอาทิตย์ที่เคลื่อนที่ไปเรื่อยๆ เมื่อทำได้ครบตั้งแต่เช้าจนบ่ายจะได้เส้น curve 

 

ใช้เชือกวัดระยะทางที่ยาวเท่ากันระหว่างทิศตะวันออกและทิศตะวันตกของ curve ลากเส้นตรงผ่านตำแหน่งทั้งสอง "นี่คือทิศตะวันออกแท้และตะวันตกแท้" ส่วนทิศเหนือก็เป็นเส้นตั้งฉากจาก center ของแท่งไม้ไปยังเส้นตะวันออกตะวันตก

 

จะได้ทิศทั้งสี่ของดาราศาสตร์ (the four cardinal points)

  

เมื่อปี 2550 ได้จัดอบรมค่ายดาราศาสตร์แก่นักเรียนประถม ที่โรงเรียนบ้านซ่งเต่า อำเภอกุสุมาลย์ จังหวัดสกลนคร โดยให้เด็กๆช่วยกันวางก้อนหินทุกๆ 4 - 5 นาทีที่ตำแหน่งปลายของเงาดวงอาทิตย์  

 

 

เด็กนักเรียนชั้นประถมเรียนรู้วิธีกำหนดทิศทั้งสี่ด้วย shadow plot โดยใช้ก้อนหินวางตามเงาของดวงอาทิตย์

 

 

ช่วงนั้นเป็นปลายเดือนมกราคม 2550 เงาของดวงอาทิตย์จึงเป็นเส้นโค้ง ในที่นี่ "ทิศเหนือแท้" (true north) จึงเป็นเส้นตรงที่สั้นที่สุดระหว่างฐานของไม้กับเส้นโค้ง

 

ทดสอบ layout ของปราสาทภูเพ็ก บนยอดเขาสูง 520 เมตร ที่จังหวัดสกลนคร ด้วยวิธี shadow plot เพื่อยืนยันว่าปราสาทหลังนี้หันหน้าเข้าทิศตะวันออกแท้ (true east) และตรงกับปรากฏการณ์ดาราศาสตร์ที่เรียกว่า "วิษุวัต" (equinox) 

 

ผมทำ shadow plot ตั้งแต่เช้าถึงบ่าย 

 

สามารถกำหนดทิศทั้งสี่ (four cardinal points) ได้อย่างแม่ยำ

 

ผมเป็นวิทยากรอบรมหลักสูตรปฏิบัติการอีราโต้สทีเนส  "วัดโลกทั้งใบด้วยไม้แท่งเดียว" ให้แก่คุณครูวิทยาศาสตร์และคณิตศาสตร์ ที่องค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ (อพวช.) ก็ต้องใช้วิชา shadow plot 

 

บรรดาคุณครูวิทยาศาสตร์และคณิตศาสตร์ต้องทดสอบ shadow plot ด้วยตนเอง

 

หลวงพ่อวัลลพ แห่งวัดคำประมงค์ซึ่งเป็นอโรคยาศาลรักษาผู้ป่วยโรคมะเร็ง ได้ขอให้ผลทำการวางผังอาคารหลังนี้ให้หันหน้าตรงกับปรากฏการณ์ equinox 

 

ผมและคุณปราสาท ตงศิริ อดีตประธานหอการค้าจังหวัดสกลนคร ต้องทำ shadow plot ตั้งแต่เช้าจนบ่าย โดยมีหลวงพ่อวัลลพ เจ้าอาวาสวัดคำประมงนั่งสังเกตการณ์ตลอดเวลา

 

ลของการทำ shadow plot ได้ทิศตะวันออกและตะวันตกแท้ 

 

 

ทดสอบปฏิบัติวางผังเมืองเชียงใหม่ที่ประตูท่าแพ

          ผมพยายามค้นหาหลักฐานที่เป็นคำจารึกเกี่ยวกับวิธีการวางผังเมืองเชียงใหม่ จนแล้วจนรอดก็ยังหาไม่พบ สอบถามมัคคุเทศก์อาชีพหลายท่านก็ไม่พบคำตอบ จึงจำเป็นต้องใช้หลักการ "ตรรกวิทยา" ซึ่งประกอบด้วยความรู้ดาราศาสตร์และคณิตศาสตร์ของบรรพชนผนวกกับความน่าจะเป็นของสังคมในยุค 700 - 800 ปีที่แล้ว มาลงตัวที่ "วิธีพล้อตเงาดวงอาทิตย์" (shadow plot) ซึ่งเชื่อว่าเป็นวิธีที่ง่ายที่สุดและเที่ยงตรงมากที่สุด

          เริ่มต้นด้วยการบรรยายภาคทฤษฏีในห้องที่โรงแรมสุริวงศ์ วันที่ 29 กุมภาพันธ์ 2559 และทดสอบปฏิบัติการจริงที่ประตูท่าแพ วันที่ 2 มีนาคม 2559 ระหว่างเวลา 08:30 - 10:30 น.    

บรรยากาศการบรรยายภาคทฤษฏีที่ห้องประชุมโรงแรมสุริวงศ์ วันที่ 29 กุมภาพันธ์ 2559

 

 

การบรรยายภาคทฤษฏีดาราศาสตร์เพื่อปูพื้นความเข้าใจขั้นพื้นฐาน

 

ถ่ายภาพร่วมกันหลังจบการบรรยายในตอนบ่าย

 

 ลงพื้นที่ปฏิบัติการจริงที่ประตูท่าแพ ใช้อุปกรณ์เพียงแท่งไม้กับดวงอาทิตย์เพื่อทำ shadow plot

 

อันดับแรกจะต้องมองหาสถานที่เหมาะสมให้เป็นจุดศูนย์กลางของเมืองและปักหลักไม้อันแรกที่นั่นเพื่อเริ่มต้นทำ shadow plot 

 

เริ่ม shadow plot โดยทำเครื่องหมายที่ปลายเงาดวงอาทิตย์ทุกครั้งที่เงาเคลื่อนตัว ในที่นี้ใช้ก้อนหินวางเป็นเครื่องหมาย  

 

การวางก้อนหินผ่านไปประมาณ 1 ชั่วโมง จะเห็นแนวของเงาดวงอาทิตย์ (shadow path) มีลักษณะเป็นเส้นตรงจากทิศตะวันตกไปยังทิศตะวันออก เนื่องจากวันที่ 1 มีนาคม เข้าใกล้ปรากฏการณ์ "วสันตวิษุวัต" (vernal equinox 21 March) และถ้าทำต่อไปเรื่อยๆจนถึงบ่ายแก่ๆก็จะได้เส้นตรงยาวออกไปทางทิศตะวันออก 

 

 

แสดงเส้น curve ของเงาดวงอาทิตย์ (shadow path) ในช่วงต่างๆของรอบปีดาราศาสตร์ จะเห็นได้ว่าในช่วงฤดูหนาว (winter solstice) เงาเป็นเส้นโค้ง ช่วงวัน equinox เงาเป็นเส้นตรง และช่วงฤดูร้อน (summer solstice) เงาเป็นเส้นโค้ง การลงพื้นที่ประตูท่าแพตรงกับวันที่ 1 มีนาคม 2559 ซึ่งใกล้จะถึงวัน equinox 21 มีนาคม เงาดวงอาทิตย์ในชวงนี้จึงเป็นเส้นตรง

 

ลากเส้นตรงจากฐานของแท่งไม้ให้ตั้งฉากกับ shadow path ในแนว East และ West จะได้ทิศเหนือแท้ (true north) และเมื่อนำแท่งไม้หลายๆอันมาวางเรียงกันโดยเล็งให้เป็นเส้นตรงยาวเท่าที่ต้องการไปในแนวทั้งสี่ทิศ  

 

ถ้าใช้เวลาทำ shadow plot จนถึงบ่ายแก่ๆจะได้ shadow path เป็นเส้นตรงยาวๆในแนวทิศ East and West แต่ปฏิบัติการครั้งนี้มีเวลาจำกัดจึงทำได้เพียงชั่วโมงเศษๆพอให้เห็น pattern of the shadow path ว่ามีลักษณะเป็นเส้นตรง และเมื่อลากเส้นตรงจากฐานของไม้ให้ตั้งฉากกับ shadow path จะได้ทิศเหนือแท้ (true north) และจะได้ทิศทั้งสี่ของดาราศาสตร์ (four cardinal points) อนึ่ง เงาของดวงอาทิตย์เวลาเที่ยงสุริยะ (solar noon) จะชี้ไปที่ทิศเหนือแท้ (ture north)  

 

     

เมื่อได้ภาพกากบาดเป็นทิศทั้งสี่ของดาราศาสตร์แล้ว ก็ใช้แท่งไม้เล็งแนวไปในแต่ละทิศตามความยาวเท่าที่ต้องการ

 

 

การใช้แท่งไม้วางแนวทั้งสี่ทิศให้ใหญ่ตามที่ต้องการ และจับฉากเข้าหากันก็จะได้รูปสี่เหลี่ยมนั่นก็คือแปลนผังเมือง

 

 

ผังเมืองเชียงใหม่เป็นรูปสี่เหลี่ยม 

 

ตกกลางคืนก็สามารถตรวจสอบแนวผังเมืองด้านทิศเหนือว่าตรงกับตำแหน่ง "ดาวเหนือ" หรือไม่

 

  ถ้ายังไม่พอใจก็ยังสามารถตรวจสอบกับตำแหน่งดวงอาทิตย์ในวัน "วสันตวิษุวัต" (vernal equinox) ตรงกับวันที่ 1 เดือนใจตระ (Chaitra) ปฏิทินมหาศักราช หรือ วัน "ศารทวิษุวัต" (autumnal equinox) ตรงกับวันที่ 1 เดือนอัสวิน (Aswin)  

 

สรุป

          ในความเห็นของผมเชื่อว่าการวางผังเมืองเชียงใหม่เมื่อ 700 ปีที่แล้ว บรรพชนอย่างท่านพราหมณ์ในราชสำนักผู้มีภูมิปัญญาทางดาราศาสตร์และคณิตศาสตร์เลือกใช้วิธี shadow plot เพื่อกำหนดแนวทิศทั้งสี่ ( four cardinal points) อย่างไรก็ตามนักวิชาการท่านอื่นอาจจะมีความเห็นในวิธีที่ต่างออกไป เรื่องแบบนี้ต้องยอมรับว่าทั้งผมและท่านทั้งหลายไม่มีใครเกิดในยุคนั้น ไม่มีใครทราบและเห็นด้วยตาตนเอง ก็ต้องอาศัยการตั้งสมมุติฐานบนหลักวิชา "ตรรกวิทยา" และ "ความน่าจะเป็นตามหลักวิทยาศาสตร์" เช่นเดียวกับ "การสร้างมหาปีรามิด" ที่ประเทศอียิปส์ มีการตั้งทฤษฏีหลากหลายและยังหาข้อยุติที่แท้จริงไม่ได้ ถ้าท่านชมภาพยนต์สารคดีประเภท Discovery Channel หรือ national Geographic ย่อมเห็นได้ว่าเต็มไปด้วยทฤษฏีต่างๆให้ท่านผู้ชมตัดสินใจเอาเองว่าจะเชื่อแนวทางไหน .......... ดังนั้น เรื่องการวางผังเมืองเชียงใหม่ของผมก็มาในแนวทางเดียวกันนี่แหละ ...... ครับ ท่านผู้ชมต้องตัดสินเอาเองว่าเป็นไปได้หรือไม่

 

 

 

ภาพถ่ายดวงอาทิตย์ขึ้นหน้าวัดพระสิงห์ในปรากฏการณ์ "วสันตวิษุวัต" (vernal equinox) 21 มีนาคม 2559 โดยฝีมือของคุณทับทิม จาก นสพ.เชียงใหม่นิวส์ 

 

วัดเก่าแก่ในเมืองเชียงใหม่ เช่นวัดพระสิงห์ ก็ถูกสร้างให้สอดคล้องกับผังเมือง

 

 

ผู้เข้าอบรมจากชมรมมัคคุเทศก์ภาคเหนือถ่ายภาพร่วมกันหลังจากได้ทดสอบปฏิบัติ "วางผังเมืองด้วยเทคนิค shadow plot"  

 

 







Copyright © 2010 All Rights Reserved.
มูลนิธิเพื่อการพัฒนาผู้นำธุรกิจและชุมชน
The Foundation for Business and Community Leadership Development
โดย
นายอารีย์ ภู่สมบูญ
ประธานกรรมการมูลนิธิฯ