เมืองสกลจะน่าอยู่ ..... ต้องควบคู่อาหารปลอดภัย

Livable City with Food Safety

 

 

ถาม ..... อาหารปลอดภัย คืออะไร 

ตอบ ..... เริ่มต้นจากฟาร์มที่มีขั้นตอนการผลิตเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม สะอาดปราศจากสิ่งปนเปื้อน ผ่านการตัดแต่งหรือแปรรูปที่ถูกสุขอนามัย ส่งมอบด้วยบรรจุภัณฑ์ที่มิดชิดถึงมือผู้บริโภค ภาษาอังกฤษใช้วลีเด็ดว่า From Farm to Table

ถาม ..... จังหวัดสกลนครมีตัวอย่างฟาร์มแบบนี้ไม้ละ

ตอบ ..... มีครับ จะพาไปชม ที่ฟาร์มสวนป่าบ้านดิน ต.เชียงเครือ อ.เมืองสกลนคร

 

ฟาร์มสวนป่าบ้านดิน มีการเลี้ยงปลาระบบปิดด้วยเทคโนโลยี Biofloc 

 

Biofloc คือเทคโนโลยีการเลี้ยงปลาใน "ระบบปิด" โดยใช้จุลินทรีย์ช่วยบำบัดน้ำด้วยการย่อยสลายสิ่งปฏิกูล เช่น แอมโมเนีย เพื่อรักษาน้ำให้มีคุณภาพเหมาะสมต่อการเจริญเติบโตของปลา

 

ถาม .... เทคโนโลยี Biofloc เอามาจากไหน

ตอบ .... ศึกษามาจากประเทศอิสราเอลที่มีฟาร์มปลานิล (Tilapia Farming) ในทะเลทราย

 

 

ปี ค.ศ.1978 - 79 ได้ทุนรัฐบาลไปอบรมหลักสูตรการพัฒนาชุมชนที่ประเทศอิสราเอล เห็นฟาร์มปลานิลเชิงพาณิชย์จำนวนมากในพื้นที่ทะเลทราย นักวิชาการอธิบายว่านี่คือระบบ Biofloc กลับมาประเทศไทยก็หาทางที่นำเทคโนโลยีนี้มาปรับใช้แต่ยังไม่มีโอกาสเพราะสมัยนั้นประเทศไทยมีฟาร์มปลาในบ่อดินและในกระชังตามแม่น้ำสายใหญ่ๆ เช่น แม่น้ำโขง พูดเรื่องนี้กับใครก็ไม่มีคนสนใจเพราะทุกอย่างยังคงปกติ

 

ย้อนหลังไปราวสิบกว่าปีอาชีพการเลี้ยงปลาในกระชังและในบ่อดินเริ่มมีปัญหาจากภัยธรรมชาติ เช่น โรคระบาด ปลาน๊อกน้ำเนื่องจากการเปลี่ยนแปลงคุณภาพน้ำแบบกระทันหันเพราะฝนตกหนักหรือกระแสน้ำเปลี่ยนแบบไม่รู้ตัว

ถาม ..... อะไรคือแรงจูงใจให้นำเสนอเทคโนโลยี Biofloc

ตอบ ..... จากการเป็นเกษตรและสหกรณ์จังหวัดนครพนม ระหว่างปี พ.ศ. 2545 - 2550 ได้เห็นปัญหาปลากระชังในแม่น้ำโขงเสียหายหนักถึงขั้น "ตายยกกระชัง" พอย้ายมาเป็นเกษตรและสหกรณ์จังหวัดสกลนคร พ.ศ.2550 - 2552 ก็ยังคงได้รับข่าวเกษตรกรผู้เลี้ยงปลาประสบปัญหาโรคปลา ปลาน๊อกน้ำ อยู่เนืองๆ ขณะเดียวกันก็มีข้อมูลจากเพื่อนร่วมงานกระทรวงสาธารณะสุขแจ้งว่าคนสกลนครเป็นโรคมะเร็งท่อน้ำดีจากพยาธิใบไม้ในตับ ปี 2552 เกษียณอายุราชการและทำหน้าที่ผู้ทรงคุณวุฒิในคณะกรรมการสภามหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร และ ปี 2559 ก็เข้าร่วมจัดตั้งบริษัทประชารัฐสามัคคีสกลนคร (วิสาหกิจเพื่อสังคม) จำกัด จึงมีโอกาสนำเสนอเทคโนโลยีฟาร์มปลาระบบ Biofloc ในการประชุมใหญ่เมื่อ 31 สิงหาคม 2559 ที่ ม.ราชภัฏสกลนคร และท่าน ผวจ.สกลนครเห็นชอบนำไปสู่การให้งบประมาณยุทธศาสตร์กลุ่มจังหวัดกับสาขาวิชาประมง ม.ราชภัฏสกลนคร ไปจัดทำโครงการต้นแบบในปีงบประมาณ 2560

 

นำเสนอแนวคิดฟาร์มปลาระบบ Biofloc ต่อที่ประชุมใหญ่บริษัทประชารัฐสามัคคีสกลนครฯ 31 สิงหาคม 2559 ต่อท่าน ผวจ.สกลนคร เห็นชอบโครงการนี้ในการประชุมบริษัทประชารัฐสามัคคีสกลนครฯ ธันวาคม 2559 ..... สาขาวิชาประมง ม.ราชภัฎสกลนคร เริ่มทำการสาธิตการเลี้ยงปลาระบบ Biofloc เดือนตุลาคม 2560 และถ่ายทอดองค์ความรู้ให้ผู้ประกอบการเอกชนที่ชื่อ "สวนป่าบ้านดิน" ต.เชียงเครือ อ.เมืองสกลนคร ดำเนินการตั้งฟาร์มเชิงพาณิชย์ ตั้งแต่เดือนมิถุนายน 2563

 

ถาม ...... การเลี้ยงปลาระบบ Biofloc เชิงพาณิชย์ที่ฟาร์มสวนป่าบ้านดินเป็น "อาหารปลอดภัย" จริงหรือ?

ตอบ ..... จริงครับ เทคโนโลยีนี้มีคุณสมบัติเข้าทางปืน Food Safety ดังนี้

              1.เป็นระบบปิดสามารถควบคุมโรคระบาด และพยาธิใบไม้ในตับ เพราะปราศจากพาหะตั้งแต่ต้นทางคือสัตว์เลือดอุ่นที่จะมาถ่ายมูลซึ่งมีไข่พยาธิ และไม่มีหอยน้ำจืดเป็นพาหะช่วงที่สอง

              2.มีโรงงานตัดแต่งและแปรรูปที่ได้มาตรฐาน มีตู้แช่เย็นและวิธีการส่งมอบผลิตภัณฑ์ถึงมือลูกค้าอย่างปลอดภัย

          3.ระบบนี้เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมเพราะใช้น้ำน้อยและใช้พื้นที่น้อยเมื่อเปรียบเทียบกับการเลี้ยงในบ่อดิน

 

เปรียบเทียบการเลี้ยงปลานิล 5,000 ตัว ระบบ Biofloc ใช้พื้นที่ 108 ตร.ม. และใช้น้ำเพียง 108 คิว  กับ การเลี้ยงในบ่อดิน 5,000 ตัว ใช้พื้นที่  1 ไร่ (1,600 ตร.ม.) และใช้น้ำ 3,000 คิว  

 

 

โรงงานตัดแต่งและแปรรูปที่มีมาตรฐาน

 

จิ้มจุมปลานิลที่สดสะอาด

 

ทำปลานิลแดดเดียวในโรงเรือนพลังงานแสงอาทิตย์

 

 

แหนมเนืองที่สวยงามและอร่อย

 

บรรจุภัณฑ์ที่สะอาดจนถึงมือผู้บริโภค

 

วงจรชีวิตของพยาธิใบไม้ในตับ (Life Cycle of Liver Fluke) เริ่มต้นจากสัตว์เลือดอุ่นที่มีพยาธิอยู่แล้วถ่ายมูลที่มีไข่พยาธิลงไปในแหล่งน้ำ ไข่ฟักออกเป็นตัวอ่อนและว่ายน้ำไปเข้าอาศัยในหอยน้ำจืด จากนั้นจะออกจากหอยไปเข้าอาศัยในปลาที่มีเกล็ด เมื่อคนกินปลาสุกๆดิบๆที่มีตัวอ่อนพยาธิก็จะกลายเป็นผู้ป่วยโรคพยาธิใบไม้ในตับ ..... ระบบ Biofloc สามารถตัดวงจรพยาธิตัวนี้ได้หมดสิ้นทั้งต้นทางที่สัตว์เลือดอุ่นและกลางทางที่หอยน้ำจืด

 

          สรุป

         1.สวนป่าบ้านดินเป็นวิสาหกิจชุมชน ตั้งอยู่ที่ บ.ดอนเชียงบาน ต.เชียงเครือ อ.เมืองสกลนคร มีวิทยากรด้านเทคโนโลยี Biofloc ระดับมืออาชีพ ยินดีให้ความรู้แก่ผู้สนใจ

         2.การสร้างอาหารปลอดภัย (Food Safety) ต้องจัดการที่จุดเริ่มต้น หรือ ต้นทางของกระบวนการผลิต ปลาต้องปลอดพยาธิตั้งแต่อยู่ในน้ำ ไม่ใช่ปล่อยให้ติดพยาธิแล้วเอามาต้มสุก

         3.เทคโนโลยี Biofloc ไม่ใช่เรื่องแปลกประหลาดในยุคที่ชีวิตประจำวันของเราๆท่านๆเคยชินกับการใช้เทคโนโลยีดิจิต้อลตั้งแต่ตื่นจนเข้านอนก็ยังอยู่หน้าจอ Smartphone ขนาดไปกินเบียร์ในพับก็ยัง Scan จ่ายเงิน   

 

 

แผนที่ทางไปสวนป่าบ้านดิน