ปฏิบัติการราหูครั้งที่ 18 (Operation Rahu Ep XVIII) จุดนัดพบที่ลงตัวระหว่างวิทยาศาสตร์และศาสตร์แห่งความเชื่อ

 

 

ทำความรู้จักกับ "ปฏิบัติการราหู"  

ถาม ....... ปฏิบัติการราหู (Operation Rahu) คืออะไร ?

ตอบ ....... ปฏิบัติการทางดาราศาสตร์ มีวัตถุประสงค์เพื่อวัดระยะทาง โลก - ดวงจันทร์ และ โลก - ดวงอาทิตย์ เริ่มต้นครั้งแรกเมื่อ 15 เมษายน พ.ศ.2557 (15 April 2014) วัดระยะทาง โลก - ดวงจันทร์ ในปรากฏการณ์จันทรุปราคาเต็มดวง มองเห็นที่เมือง Broken Arrow รัฐ Oklahoma USA

 

 

Operation Rahu Ep I, 15 April 2014 วัดระยะทาง โลก - ดวงจันทร์ ในปรากฏการณ์จันทรุปราคาเต็มดวง

 

ถาม ...... ทำไมต้องใช้ชื่อ "ราหู" 

ตอบ ..... เป็นสไตล์ของเว้ปไซด์ yclsakhon ที่ทุกครั้งของปฏิบัติการทางดาราศาสตร์จะต้องมี "ชื่อรหัส" ที่สื่อถึงเรื่องราวเบื้องหลัง (story behind) ในที่นี้เป็นการวัดระยะทาง โลก - ดวงจันทร์ โดยใช้ปรากฏการณ์ "จันทรุปราคา" เป็นเครื่องมือ ซึ่งเชื่อมโยงกับตำนานอินเดียโบราณที่ตกทอดมาถึงชาวไทยในความเชื่อเรื่องราวของ "ราหูอมจันทร์" มีที่มาจาก "พิธีกวนน้ำอมฤต" (churning the sea of milk)

 

คนไทยก็มีความเชื่อในตำนานแห่งพิธีกวนน้ำอมฤต สนามบินสุวรรณภูมิจึงมีรูปปั้นขนาดใหญ่ของพิธีศักดิ์สิทธิ์อันนี้เป็นสัญลักษณ์เด่นเป็นสง่า ทุกท่านที่ check in และเข้าไปรอขึ้น Flight จะต้องเห็นสิ่งนี้และอดที่จะ Selfie ไม่ได้

 

ถาม ..... ราหู มาเกี่ยวข้องอะไรกับ "พิธีกวนน้ำอมฤต"

ตอบ ..... ตามเนื้อเรื่องย่อๆ บรรดาเหล่าทวยเทพในสววรค์ถูกฤาษีสาปแช่งทำให้ฤทธิ์เดชหายไปร้อนถึงพระวิศนุต้องแนะนำให้ไปดื่มน้ำอมฤตเพื่อให้ได้ฤทธิ์เดชกลับคืนมา แต่น้ำศักดิ์สิทธิ์ขนานนี้ไม่ได้มีขายทั่วไปในท้องตลาด ต้องให้เหล่าเทพไปช่วยกันทำพิธีกวนทะเลน้ำนมโดยใช้ภูเขามันทราระเป็นไม้พายและให้ท่านพญานาคที่ชื่อ "วาสุกรี" เป็นเชือกขนาดยักษ์สำหรับดึงให้ภูเขาหมุนในทะเลน้ำนม แต่ปัญหาคือเหล่าเทพกำลังพลไม่เพียงพอจึงต้องไปง้องอนให้เหล่าอสูร (จริงๆเป็นคู่อริ) มาช่วยในพิธีโดยดึงเชือก (ท่านวาสุกรี) อยู่คนละด้าน และตกลงแบ่งน้ำอมฤตฝ่ายละ 50 : 50 ..... ขณะเดียวกันอสูรที่ชื่อ "ราหู" ไม่ได้เข้าร่วมในพิธีแต่แอบซ่อนตัวอยู่ข้างนอกและกะว่าจะแย่งน้ำอมฤตไปดื่มคนเดียว เหตุการณ์เป็นไปตามที่ราหูคาดหวังน้ำอมฤตพุ่งขึ้นมาโดยที่เหล่าเทพและอสูรไม่ทันเห็น ราหูคว้าเข้าปากอย่างรวดเร็ว .... แต่โชคดีที่เทพ 2 องค์ คือ เทพจันทราและเทพสุริยาหันมาเห็นเข้าพอดีจนสลายจึงตะโกนร้องบอกพระวิศนุให้จัดการ ท่านวิศนุรีบขว้างกงจักรไปตัดคอราหูและทำลายร่างกายเพื่อเอาน้ำอมฤตคืนมา ..... แต่ลิ้นของราหูได้สัมผัสกับน้ำอมฤตเรียบร้อยแล้วทำให้หัวของมันกลายเป็น "อมตะ" และขู่อาฆาตเทพจันทราและเทพสุริยา ทุกครั้งที่เจอกันจะเข้ามากลืนกินเทพทั้งคู่ ..... เป็นที่มาของเรื่องราว "ราหูอมจันทร์ และราหูอมสุริยา"

 

ทุกครั้งที่เจอกันราหูต้องเข้ามากินดวงจันทร์และดวงอาทิตย์

 

เราๆท่านๆจึงเปรียบเปรยปรากฏการณ์ดาราศาสตร์ "จันทรุปราคา" หรือ "จันทรคราส" กับตำนาน "ราหู"

 

คำว่า "จันทรคราส" ในภาษาไทยมาจากรากศัพท์ภาษาสันสกฤต

 

ถาม ...... ทำไมปฏิบัติการราหูจึงเป็นจุดนัดพบที่ลงตัวระหว่าง "วิทยาศาสตร์ และศาสตร์แห่งความเชื่อ"

ตอบ ...... เพราะเป็นการผสมผสานระหว่างตำนานแห่งความเชื่อในเรื่องราวของพิธีกวนน้ำอมฤตและราหู กับ สูตรคำนวณระยะทาง โลก - ดวงจันทร์ ซึ่งมีที่มาจากดาราศาสตร์และคณิตศาสตร์กรีกโบราณเมื่อสองพันกว่าปีที่แล้วของนักปราชญ์ 2 ท่าน คือ Aristarchus of Samos 310 - 230 BC และ Eratosthenes 276 - 194 BC   

 

ท่าน Aristarchus of Samos สร้างสมการคณิตศาสตร์เพื่อคำนวณระยะทาง โลก - ดวงจันทร์ โดยใช้เทคนิค "สามเหลี่ยมคล้าย" จากสัดส่วนเส้นผ่าศูนย์กลางของดวงจันทร์กับเส้นผ่าศูนย์กลางเงามืดของโลกในปรากฏการณ์จันทรุปราคาเต็มดวง 

 

 

ท่าน Eratosthenes สร้างสมการการคำนวณเส้นรอบวงโลกด้วยเงาดวงอาทิตย์ในปรากฏการณ์ Summer Solstice ของเมือง Alexandria กับ เมือง Syene ในอียิปส์ เมื่อปี 240 BC และข้อมูลนี้ถูกนำไปใช้ในสมการของท่าน Aristarchus 

 

ถาม ..... ชมรมอารยธรรมสกลนคร ใช้ประโยชน์อะไรกับสมการคณิตศาาตร์ของนักปราชญ์กรีกโบราณเมื่อสองพันกว่าปีที่แล้ว

ตอบ ..... ชมรมอารยธรรมสกลนคร นำสมการกรีกโบราณมาปรับปรุงใหม่ด้วยระบบดิจิตอลเพื่อทำให้การคำนวณระยะทาง โลก - ดวงจันทร์ ง่ายและเร็วขึ้นโดยใช้ภาพถ่าย "ราหูอมจันทร์" เพียง 1 ภาพ ในการคำนวณสัดส่วน "ขนาดของดวงจันทร์ : ขนาดของเงาโลก" (Diameter of Moon : Diameter of Earth's Umbra)

 

ภาพถ่าย "ราหูอมจันทร์" เวลา 19:36 น. ขณะที่ชมรมคนรักพระธาตุจากชุมชนบ้านมะขามป้อม อ.เมืองสกลนคร กำลังฟ้อนรำบูชาราหู ณ คูเมืองโบราณ (คูสุดริมหนองหาร)ในปรากฏการณ์ "จันทรุปราคาเต็มดวง" ค่ำคืน 3 มีนาคม 2569 

 

 

ใช้โปรแกรม PowerPoint สร้างภาพเชิงซ้อนแบบดิจิตอลเพื่อหาสัดส่วนขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางดวงจันทร์ (Moon's Diameter : d) กับ ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางเงามืดของโลก (Earth's Umbra : D)

 

ถาม ..... เมื่อได้ภาพเชิงซ้อนของสัดส่วน Moon's Diameter : Earth's Umbra แล้วทำอะไรต่อ

ตอบ .... นำข้อมูลสัดส่วนนี้ไปเข้าสมการกรีกโบราณของท่าน Aristarchus + สมการของท่าน Eratosthenes ในรูปแบบ "เรขาคณิตของรูปสามเหลี่ยมคล้าย" ออกเป็นระยะทาง โลก - ดวงจันทร์

 

 

เป็นที่น่าสังเกตว่าสมการนี้ต้องใช้ "เส้นผ่าศูนย์กลางโลก" (Earth's Diameter ) จากสมการของท่าน Eratosthenes ได้ผลออกมาเป็นระยะทาง โลก - ดวงจันทร์ ที่ 406,782 กม. มีค่าความคลาดเคลื่อน (Error) เพียง 6.53% เมื่อเปรียบเทียบกับข้อมูลของโปรแกรมดาราศาสตร์ The Starry Night Pro Plus ที่ระบุระยะทาง โลก - ดวงจันทร์ 381,813 กม.

 

ถาม ..... สังเกตในสูตรของท่าน Aristarchus เห็นข้อมูล Earth's Diameter x 108 คืออะไร

ตอบ ..... นักดาราศาสตร์ชาวกรีกโบราณทราบมานานแล้วว่าความยาวเงาของวัตถุทรงกลมในอวกาศจะมีลักษณะเป็นแท่งทรงกรวย (conical shape) ยาวเท่ากับ เส้นผ่าศูนย์กลางของวัตถุ x 108 เท่า ดังนั้น ในที่นี้ความยาวทั้งหมดของ Earth's Umbra = Earth's Diameter x 108

 

ความยาวของเงาโลกมีลักษณะทรงกรวย (conical shape) ยาวเท่ากับ 108 เท่าของเส้นผ่าศูนย์กลางโลก  

 

ถ่าพภาพครั้งที่สองเวลา 20:04 น. ขณะที่ราหูกำลังเริ่มคลายตัว 

 

ได้สัดส่วนระหว่าง Moon's Diameter : Earth's Umbra  

 

เข้าสมการครั้งที่สองได้ระยะทาง โลก - ดวงจันทร์ 408,803 กม. มีความคลาดเคลื่อนเพียง 7.06% (Error 7.06%)

 

ถาม ..... ข้อมูลเส้นผ่าศูนย์กลางโลก ที่ตัวเลข 12,234 กม. เอามาจากไหน

ตอบ ..... ชมรมอารยธรรมสกลนคร เคยจัดทำปฏิบัติการอีราโต้สทีเนส (Operation Eratosthenes) ระหว่างปราสาทภูเพ็ก สกลนคร กับ ปราสาทบายน เมืองเสียมราช กัมพูชาในปรากฏการณ์ "วสันตวิษุวัต" วันที่ 21 มีนาคม พ.ศ.2555 เพื่อใช้เงาดวงอาทิตย์ ณ เวลาเที่ยงสุริยะระหว่างปราสาททั้งสองเข้าสมการของท่าน Eratosthenes ออกมาเป็นเส้นรอบวงโลก และเส้นผ่าศูนย์กลางโลก 

 

ภาพขวามือ คุณหมอศิริโรจน์ กิตติสารพงษ์ และอาจารย์วรวิทย์ ตงศิริ กำลังวัดเงาดวงอาทิตย์ที่ปราสาทบายน เมืองเสียมราช กัมพูชา ภาพซ้ายมือ อาจารย์สรรค์สนธิ บุณโยทยาน กำลังวัดเงาดวงอาทิตย์ ณ ปราสาทภูเพ็ก สกลนคร ในปรากฏการณ์ "วสันตวิษุวัต" 21 มีนาคม พ.ศ.2555 ภายใต้รหัส Operation Eratosthenes  

 

ผลของ Operation Eratosthenes 21 March 2012 ได้ตัวเลขเส้นผ่าศูนย์กลางโลก 38,451 กม. และเส้นผ่าศูนย์กลางโลก 12,234 กม. มีค่าคลาดเคลื่อนเพียง 4% 

 

ถาม ..... การคำนวณระยะทาง โลก - ดวงจันทร์ ทำไมต้องรอให้เกิดปรากฏการณ์ "ราหูอมจันทร์" วันอื่นๆก็มองเห็นดวงจันทร์ทำไมจึงทำไม่ได้?

ตอบ ..... การคำนวณระยะทาง โลก - ดวงจันทร์ ตามสูตรคณิตศาสตร์กรีกโบราณ จำเป็นต้องมีข้อมูล 2 อย่างในเวลาเดียวกัน คือ Moon's Diameter และ Earth's Umbra เพื่อใช้คุณสมบัติทางเรขาคณิตของรูปสามเหลี่ยมคล้าย 

 

ถาม ..... ปัจจุบันองค์การ NASA ใช้วิธีอะไรในการวัดระยะทาง โลก - ดวงจันทร์

ตอบ ..... ใช้วิธียิงแสงเรเซ่อร์จากโลกไปยังกระจกสะท้อนที่วางอยู่บนดวงจันทร์โดยยาน Apollo 11 14 และ 15 และนำมาคำนวณระยะทาง โลก - ดวงจันทร์ มีความแม่นยำสูงมากขนาดคลาดเคลื่อนเพียงเศษมิลิเมตรเท่านั้น

 

 

กระจกสะท้อนแสงเรเซ่อร์ ที่นำไปวางที่ดวงจันทร์ในปฏิบัติการของโครงการ Apollo 11, 14 และ 15 

 

การยิงแสงเรเซ่อร์จากโลกไปยังกระจกที่บนดวงจันทร์และให้สะท้อนกลับมา (round-trip) มีความแม่นยำสูงมากๆคลาดเคลื่อนเพียงเศษมิลิเมตร 

 

ถาม ..... ชมรมอารยธรรมสกลนคร "ทำปฏิบัติการราหู" เพื่อสื่อนัยอะไรแก่สังคมไทย

ตอบ ..... ชมรมอารยธรรมสกลนคร มีแกนนำ 3 คน คือ อาจารย์สรรค์สนธิ บุณโยทยาน เป็นนักพิภพวิทยา ทำหน้าที่ประธานฯ คุณหมอศิริโรจน์ กิตติสารพงษ์ ถนัดวิชาฟิสิกส์ คณิตศาสตร์และแพทยศาสตร์ เป็นรองประธานฯ อาจารย์วรวิทย์ ตงศิริ รองประธานฯมีความชำนาญเรื่องของจิตวิญญาณและศาสตร์แห่งความเชื่อ เมื่อทั้งสามคนมารวมตัวกันจึงมีความครบถ้วนในวิชาการระหว่าง "วิทยาศาสตร์ และศาสตร์แห่งความเชื่อ" ดังนั้น การปฏิบัติการครั้งนี้จึงมุ่งหวังให้สังคมทราบว่า ศาสตร์แห่งความเชื่อไม่ใช่เรื่อง "งมงาย" แต่เป็นเสน่ห์ที่ทำให้วิทยาศาสตร์มีความน่าสนใจในรูปแบบ Attractive Story Behind ..... ทำนองเดียวกันทำไมองค์การยักษ์ใหญ่อย่าง NASA ยังต้องใช้เทพนิยายกรีก เช่น เทพเจ้า Apollo มาเป็นชื่อรหัสของย่านอวกาศสำรวจดวงจันทร์ ปัจจุบันองค์การ NASA เอาชื่อเทพ Artemis ผู้เป็นน้องสาวของเทพ Apollo มาใช้เป็นสัญลักษณ์ของยานอวกาศสำรวจดวงจันทร์

 

จากซ้ายไปขวา อาจารย์สรรค์สนธิ บุณโยทยาน อาจารย์วรวิทย์ ตงศิริ นพ.ศิริโรจน์ กิตติสารพงษ์ และคุณบุญส่ง วิจักษณบุญ พิธีกรในการแถลงข่าว "ปฏิบัติการอีราโต้สทีเนส" (Operation Eratosthenes) เพื่อวัดขนาดเส้นรอบวงโลกในปรากฏการณ์วสันตวิษุวัต 21 มีนาคม 2555 โดยใช้มุมดวงอาทิตย์ ณ เวลาเที่ยงสุริยะระหว่างปราสาทภูเพ็ก สกลนคร กับ ปราสาทบายน เมืองเสียมราช กัมพูชา 

 

สรุป

Operation Rahu Ep XVIII ในปรากฏการณ์ "ราหูอมจันทร์" คืนวันที่ 3 มีนาคม 2569 จึงมีความลงตัวอย่างชัดเจนระหว่าง "วิทยาศาสตร์ และศาสตร์แห่งความเชื่อ"