มหัศจรรย์ "วสันตวิษุวัต" สกลนคร

Amazing "Spring Equinox" Sakon Nakhon

กลางเดือนมีนาคมเป็นต้นไปโลกของเราจะโคจรเข้าสู่ตำแหน่งที่แสงอาทิตย์เริ่มตั้งฉากกับผิวโลก ณ เส้นศูนย์สูตร (equator) มีผลให้สิ้นสุดฤดูหนาวและย่างเข้าสู่ฤดูใบไม้ผลิ เมื่อถึงช่วงวันที่ 20 – 22 มีนาคม กลางวันจะเท่ากับกลางคืน ดวงอาทิตย์ขึ้น ที่ทิศตะวันออกแท้ และตกที่ทิศตะวันตกแท้ ศัพท์วิชาการทางดาราศาสตร์เรียกปรากฏการณ์นี้ว่า “วสันตวิษุวัต” ตรงกับภาษาอังกฤษ Spring Equinox 

จังหวัดสกลนครเป็นแห่งเดียวในประเทศไทยที่มีโครงสร้างทางธรรมชาติและโบราณสถานยุคขอมเรืองอำนาจ ตลอดจนสิ่งก่อสร้างยุคปัจจุบันที่เชื่อมโยงกับปรากฏการณ์นี้ ....... ชมรมอารยธรรมสกลนคร จึงใคร่ขอนำเสนอ ...... 

 

มหัศจรรย์ “วสันตวิษุวัต”

 

 

กลางเดือนมีนาคมเป็นต้นไปโลกจะโคจรเข้าสู่ตำแหน่งที่แสงอาทิตย์ตั้งฉากกับเส้นศูนย์สูตร

ดวงอาทิตย์ตั้งฉากกับโลก ณ เส้นศูนย์สูตร ทำให้กลางวันเท่ากับกลางคืน

ดวงอาทิตย์ขึ้นที่ทิศตะวันออกแท้และตกที่ทิศตะวันตกแท้

บรรพชนเมื่อหลายพันปีที่แล้วต้องเห็นภาพแบบนี้เมื่อย่างเข้าฤดูใบไม้ผลิ

 เป็นที่ประหลาดใจทำไมต้องวาดภาพไว้ใต้โขดหิน หรือหินก้อนนี้อาจอยู่ในลักษณะตั้งฉากกับพื้นและล้มลงมาภายหลังจากเหตุผลทางธรณีวิทยา

นักโบราณคดีจากสำนักศิลปากรที่ 8 ขอนแก่น ให้ข้อมูลว่าภาพวาดสีแดงยุคก่อนประวัติศาสตร์เหล่านี้น่าจะมีอายุราวๆ 3,000 ปี

เมื่อเดินขึ้นไปบนภูเขาที่ความสูง 360 เมตร จากระดับน้ำทะเล ได้พบประตูหินทรายขนาดใหญ่ มีขนาดกว้างของช่อประตู 3 เมตร สูง 6 เมตร ยาว 10 เมตร 

 

 

 

ตรวจสอบข้อมูลพิกัดทางดาราศาตร์ พบว่าประตูหินแห่งนี้วางตัวในแนว E – W ที่มุมกวาด 90 องศา (Az 90)  และ 270 องศา (Az 270) 

 

 

 

แสดงว่าเมื่อถึงวันที่ 21 มีนาคม ปรากฏการณ์ “วสันตวิษุวัต” ดวงอาทิตย์ขึ้นและตกตรงกับกึ่งกลางประตูพอดี

 

 

 

เปรียบเทียบภาพวาดโบราณกับประตูจริงๆ มุมมองไปทางทิศตะวันออก

 

 

 

เปรียบเทียบภาพวาดโบราณกับประตูจริงๆ มุมมองไปทางทิศตะวันตก 

 

 

 

เมี่อถึงวันที่ 21 มีนาคม 2567 ปรากฏการณ์วสันตวิษุวัต ดวงอาทิตย์ขึ้นและตกตรงกับกลางประตูตามที่คำนวณไว้แต่แรก

 

 

 

ประตูนี้ตั้งอยู่ที่หน้าผาด้านทิศใต้ของภูผาขาม ที่ระดับ +360 ม.

 

 

 

วางตัวในแนว E – W ตรงกับตำแหน่งดวงอาทิตย์ในปรากฏการณ์ “วิษุวัต” 

 

 

 

วางตัวในแนว E – W ตรงกับตำแหน่งดวงอาทิตย์ในปรากฏการณ์ “วิษุวัต” 

 

 

 

นักโบราณคดีจากสำนักศิลปากรที่ 8 ขอนแก่น ลงพื้นที่พบหลักฐาน

ชุมชนยุคก่อนประวัติศาสตร์

 

 

 

 

 

ชิ้นส่วนหม้อดินเผา “ลายคาดเชือก” และ “รอยขีด” บนผนังหิน 

 

 

 

 

 

 

 

ชมรมอารยธรรมสกลนคร พิสูจน์ด้วยหลักดาราศาสตร์และคณิตศาสตร์ พบว่าเท่ากับจำนวน 39 วัน ที่บรรพชนยุคก่อนประวัติศาสตร์เมื่อสามพันปีที่แล้วมองเห็นดวงอาทิตย์ขึ้น (sunrise) และดวงอาทิตย์ตก (sunset) เคลื่อนตัวผ่านกรอบประตู

 

 

 

 

บรรพชนเหล่านั้นจึงทำเครื่องหมายเป็นรอยขีด 39 แท่ง ไว้บนหน้าผาหิน

 

 

“ประตูมิติแห่งกาลเวลา”

จุดนัดพบที่ลงตัวระหว่าง ..... วิทยาศาสตร์ และศาสตร์แห่งความเชื่อ 

 

 

 

 

 

 

 

วสันตวิษุวัต ..... ยุคขอมเรืองอำนาจ

 

ช่วงพุทธศตวรรษที่ 15 – 19 ดินแดนแถบนี้อยู่ในอิทธิพลของอาณาจักรขอม มีหลักฐานที่เป็นสิ่งก่อสร้างมากมาย ได้แก่ ปราสาทดุม ปราสาทเชิงชุม (พระธาตุเชิงชุม) บาราย (สระพังทอง) ปราสาทนารายณ์เจงเวง สะพานขอม อำเภอเมืองสกลนคร ปราสาทภูเพ็ก บนยอดภูเขา +520 ม. ฝายหินบนภูเขา +256 ม. และเนินดินเจ็ดลูกบนภูเขา +389 ม. อำเภอพรรณนานิคม ปราสาทบ้านพันนา (อโรคยาศาล) อำเภอสว่างแดนดิน จารึกภูถ้ำพระ อำเภอกุดบาก แหล่งตัดหินและร่องรอยการก่อสร้างโบราณสถานอีกหลายแห่งกระจายอยู่ทั่วจังหวัด โบราณสถานที่สัมพันธ์กับปรากฏการณ์ “วสันตวิษุวัต” มี 3 แห่ง ได้แก่ปราสาทภูเพ็ก อ.พรรณานิคม ปราสาทนารายณ์เจงเวง อ.เมืองสกลนคร และปราสาทบ้านพันนา อโรคยาศาล อ.สว่างแดนดิน

 

 

 

 

 

 

ฮวงจุ้ยแห่งเมืองสกล

 

ปี พ.ศ.2540 หอการค้าจังหวัดสกลนคร เชิญซินแสชื่อดังของประเทศไทยมาบรรยายพิเศษ “แก้ปัญหาภาวะเศรษฐกิจต้มยำกุ้ง”  ท่านซินแสพบว่าโบราณสถานสำคัญคือ ปราสาทภูเพ็ก และปราสาทนารายณ์เจงเวง เรียงตัวเป็นเส้นตรงชี้ไปยังแหล่งน้ำขนาดใหญ่ชื่อทะเลสาบหนองหาร เข้าตำรา “ฮวงจุ้ย” ตัวเมืองสกลนครหันหน้าทิศตะวันออกเข้าหาทะเลสาบขนาดใหญ่และด้านหลังพิงกับภูเขารูปร่างเหมือน “เขาพระสุเมร” 

ชมรมอารยธรรมสกลนคร เอาข้อมูลของท่านซินแสมาพิสูจน์เชิงดาราศาสตร์ พบว่าแนวฮวงจุ้ยดังกล่าวตรงกับเส้นตรงปรากฏการณ์ “วสันตวิษุวัต” (Spring Equinox 21 March) ระหว่างปราสาทภูเพ็ก ปราสาทนารายณ์เจงเวง และเกาะดอนสวรรค์ในทะเลสาบหนองหาร  

 

 

 

 

ปราสาทภูเพ็ก ปราสาทนารายณ์เจงเวง และเกาะดอนสวรรค์ ตั้งอยู่ในแนวเส้นตรงของปรากฏการณ์ “วสันตวิษุวัต”  

 

 

 

ปราสาทภูเพ็ก บ.ภูเพ็ก ต.นาหัวบ่อ อ.พรรณานิคม อยู่บนยอดภูเขารูปร่างเหมือนเขาพระสุเมร +520 ม จากระดับน้ำทะเล

 

 

 

 

ปราสาทภูเพ็ก ตั้งอยู่บนยอดภูเขา +520 ม. จากระดับน้ำทะเล ผู้สร้างปราสาทหลังนี้ทำบันไดขึ้นไปที่ตัวปราสาทจากระดับ +408 ม. ถึง +520 ม. ความยาวประมาณ 563 เมตร ..... แต่ทางขึ้นจากตีนภูเขา ณ ระดับ +388 ม. ถึงระดับ +408 ม. ยังไม่พบร่องรอยของถนนทางขึ้นต้องค้นคว้าต่อไป 

 

 

 

ปราสาทนารายณ์เจงเวง อ.เมืองสกลนคร ตั้งอยู่บนเนิน +177 ม. จากระดับน้ำทะเล

 

 

 

ปราสาทนารายณ์เจงเวง อ.เมืองสกลนคร หันหน้าตรงกับทิศตะวันออกแท้ (due east) ณ มุมกวาด 90 องศา (Az 90) ดังนั้นด้านอื่นๆของปราสาทก็สอดคล้องกับทิศเหนือ Az 360 or Az 00 ทิศใต้ Az 180 และทิศตะวันตก Az 270 

 

 

 

เนื่องจากปราสาทหลังนี้ถูกบดบังด้วยอุโบสถซึ่งสร้างในยุคปัจจุบันทางด้านทิศตะวันออกจึงมองไม่เห็นดวงอาทิตย์ในปรากฏการณ์วสันตวิษุวัต 

 

 

 

 

 

ข้อมูลเข็มทิศ GPS ระบุมุมกวาดของทิศต่างๆ ได้แก่ ทิศตะวันออก Az 90 ทิศตะวันตก Az 270 ทิศเหนือ Az 360 และทิศใต้ Az 180 

 

 

 

 

 

ดวงอาทิตย์ในปรากฏการณ์วสันตวิษุวัต ขึ้นและตกเป็นเส้นตรงระหว่างสถานที่ทั้งสามแห่ง เกาะดอนสวรรค์ ปราสาทนารายณ์เจงเวง และปราสาทภูเพ็ก 

 

 

 

 

 

ดวงอาทิตย์ขึ้นที่กึ่งกลางปราสาทภูเพ็กในปรากฏการณ์ “วสันตวิษุวัต” ปราสาทหลังนี้ตั้งอยู่บนยอดภูเขา +520 ม.จากระดับน้ำทะเล ที่บ้านภูเพ็ก ตำบลนาหัวบ่อ อำเภอพรรณานิคม  

 

 

 

 

มองตรงจากปราสาทภูเพ็กไปยังเกาะดอนสวรรค์ในหนองหารจะเห็นเกาะดอนสวรรค์เรืองแสงเป็นสีแดงจากการสะท้อนของแสงอาทิตย์ยามเช้า

 

 

 

เกาะดอนสวรรค์เรืองแสงสีแดงท่ามกลางความมืดของบริเวณรอบๆ

 

 

 

นั่งเรือไปลอยลำที่เกาะดอนสวรรค์ในทะเลสาบหนองหารช่วงตอนเย็นจะเห็นดวงอาทิตย์อัสดงบนยอดเขาภูเพ็ก

 

 

 

ดวงอาทิตย์เริ่มหย่อนตัวลงที่ยอดภูเขาที่มีปราสาทภูเพ็กตั้งอยู่

 

 

 

ดวงอาทิตย์ลับขอบฟ้าที่ปราสาทภูเพ็กมองมาจากเกาะดอนสวรรค์ในทะเลสาบหนองหาร 

 

 

 

ปราสาทบ้านพันนา อโรคยาศาลยุคพระเจ้าชัยวรมันที่ 7

 

            โบราณสถานแห่งนี้ตั้งอยู่ที่บ้านพันนา ตำบลพันนา อำเภอสว่างแดนดิน ก่อสร้างด้วยศิลาแลง ทำหน้าที่เป็นศาสนสถานประจำโรงพยาบาลที่เรียกว่า “อโรคยาศาล” ในยุคสมัยของพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ครองราชย์ระหว่าง พ.ศ.1723 – 1763 ตัวปราสาทหันหน้าตรงกับทิศตะวันออกแท้ ณ มุมกวาด 90 องศา (azimuth 90) ตรงกับปรากฏการณ์วสันตวิษุวัต 21 มีนาคม ซึ่งตามปฏิทินมหาศักราชในยุคขอมหมายถึงวันที่ 1 เดือนไจตระ 

            อนึ่ง ศิลาจารึกอโรคยาศาลมีข้อความระบุฤกษ์ของการเบิกยาจากท้องพระคลัง  “วันเพ็ญเดือนไจตระ กาลที่ดวงอาทิตย์คล้อยไปทางทิศเหนือ” 

 

 

 

 

 

 

 

 

ปราสาทหลังนี้วางตัวโดยหันหน้าไปที่ทิศตะวันออกแท้ ณ มุมกวาด 90 องศา (Az 90) 

 

 

 

การวางตัวของปราสาทตรงกับทิศทั้งสี่ N - S - E - W 

 

 

 

ปรากฏการณ์ "วสันตวิษุวัต" 21 มีนาคม ดวงอาทิตย์ขึ้นตรงกับประตูปราสาท

 

 

 

วิถีการเคลื่อนตัวของดวงอาทิตย์ในปรากฏการณ์ "วสันตวิษุวัต" 

 

 

 

ฤกษ์การเบิกยาและสิ่งของจากท้องพระคลังประจำปี 2568 ตรงกับวันที่ 13 เมษายน 

 

 

 

ศิลาจารึกอโรคยาศาลระบุฤกษ์การเบิกยาจากท้องพระคลัง

 

 

 

วันเพ็ญเดือนไจตระ กาลที่ดวงอาทิตย์คล้อยไปทางทิศเหนือ

 

 

ปฏิทินมหาศักราช (Saka Calendar) มาจากอินเดียโบราณ ถ่ายทอดมายังอาณาจักรขอม และกรุงสุโขทัยต่อเนื่องมายังอาณาจักรอยุธยาตอนต้น วันปีใหม่ของปฏิทินฉบับนี้ คือ วันที่ 1 แห่งเดือนไจตระ 

 

 

 

ปัจจุบันทางการของอินเดียก็ยังคงใช้ปฏิทินมหาศักราช (Saka Calendar) คู่กับปฏิทินสากล ดังตัวอย่างสมุดไดอารี่ของ Punjab Agricultural University Handbook 1974 อนึ่ง การเทียบระหว่างปฏิทินมหาศักราชกับปฏิทินสากล ใช้สูตร Saka Year + 78 เช่น Saka 1896 + 78 = 1974

 

 

 

วสันตวิษุวัต ...... ยุคปัจจุบัน

 

จังหวัดสกลนครมีสุริยะปฏิทินสร้างในยุคปัจจุบัน 2 แห่ง อยู่ที่สระพังทอง ในตัวเมืองสกลนคร สร้างโดยชมรมส่งเสริมคนดีเมืองสกล และที่สวนสาธารณะดอนลังกา บ้านดอนเสาธง ริมหนองหาร สร้างโดยสโมสรโรตารีสกลนคร 

 

 

 

สุริยะปฏิทินอันนี้ใช้แท่งศิวะลึงค์จำลองจากปราสาทภูเพ็กเป็นจุดเล็งตำแหน่งดวงอาทิตย์ในราศีต่างๆ โดยผู้สังเกตการณ์ต้องเลือกที่นั่งให้ตรงกับเครื่องหมาย (วันที่) ซึ่งเขียนไว้ที่ด้านหน้า

 

 

 

 

วัน "วสันตวิษุวัต" ตรงกับ 21 มีนาคม

 

 

 

เช้าตรู่ "วสันตวิษุวัต" 21 มีนาคม ดวงอาทิตย์จะตรงกับแท่งศิวะลึงค์ 

 

 

 

ผู้สังเกตการณ์ที่นั่งตรงกับสัญลักษณ์ 21 มีนาคม จะมองเห็นดวงอาทิตย์ตรงกับแท่งศิวะลึงค์

 

 

สุริยะปฏิทินที่สวนสาธารณะดอนลังการิมหนองหาร มองจาก Viewing Point จะตรงกับแท่ง Obelisk ในปรากฏการณ์ "วสันตวิษุวัต" 

 

 

 

 

 

ผู้ส้งเกตการณ์ยืนอยู่ ณ Viewing Point จะเห็นดวงอาทิตย์ตรงกับแท่ง Obelisk 

 

 

 

มหัศจรรย์ "วสันตวิษุวัต" สกลนคร

 

 

สรุป

สกลนครเป็นแห่งเดียวในประเทศไทยที่มีหลักฐานปรากฏการณ์ "วสันตวิษุวัต" ตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ ยุคขอมเรืองอำนาจ และยุคปัจจุบัน